Wstęp

​Historia parafii pw. Świętej Rodziny w Gliwicach rozpoczęła się na przełomie XIX i XX wieku. Jej początki były związane z rozwojem przemysłu oraz powstaniem osiedla przeznaczonego dla rodzin pracowników zakładów hutniczych Oskara Huldschinsky’ego.

Najpierw utworzono niewielką kaplicę prowadzoną przez siostry Boromeuszki. Kilka lat później rozpoczęła się budowa kościoła. W kolejnych dekadach świątynia przeszła drogę od kaplicy osiedlowej do siedziby samodzielnej parafii.

Zachowane fotografie, mapa z 1934 roku oraz informacje dotyczące dawnych nazw ulic pozwalają odtworzyć historię miejsca, które rozwijało się wraz z otaczającą je dzielnicą.

Osiedle hutnicze Oskara Huldschinsky’ego                        

​W latach 1892–1894 Oskar Huldschinsky wybudował osiedle mieszkaniowe dla pracowników zakładów hutniczych i ich rodzin. Zabudowa powstała wzdłuż czterech niewielkich ulic. Obejmowała 52 domy bliźniacze, przeznaczone według zachowanych informacji dla 108 rodzin.

Dwa domy na terenie osiedla przekazano siostrom Boromeuszkom. Zakonnice urządziły w nich przedszkole oraz małą kaplicę. Było to pierwsze miejsce regularnej modlitwy dla mieszkańców rozwijającego się osiedla.

Mapa okolic parafii z 1934 roku dokumentuje ówczesny układ ulic i zabudowy. Widoczne na niej nazwy różnią się od nazw używanych obecnie:

• Huldschinskystrasse, od 1937 roku Martastrasse, to dzisiejsza ulica Samuela Bogusława Lindego;
• Oskarstrasse to obecna ulica Jana Gajdy;
• Idastrasse to dzisiejsza ulica Idy;
• Susannestrasse, czyli ulica Zuzanny, przebiegała w miejscu, w którym znajduje się obecnie budynek Arenda, dawniej należący do zakładów Metalchem.

"Mapa okolic parafii z roku 1934 na podstawie zbiorów Biblioteki cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego"

Dawne nazwy ulic przypominały o osobach związanych z rodziną Huldschinskych i z powstaniem osiedla. Ich zmiany są również zapisem przemian administracyjnych i społecznych, jakie zachodziły w Gliwicach w XX wieku.

Starania o budowę kościoła

Kaplica urządzona w domach przekazanych siostrom Boromeuszkom z czasem przestała wystarczać mieszkańcom osiedla. W 1898 roku siostry zwróciły się do właściciela zakładów z prośbą o ufundowanie i wybudowanie kościoła.

Budowę rozpoczęto w 1900 roku. Projekt świątyni przygotował berliński architekt, profesor Oertzen. Kościół zaplanowano na rzucie krzyża greckiego, którego ramiona mają zbliżoną długość.

Prace trwały do 1901 roku. Nowa świątynia powstała w bezpośrednim sąsiedztwie domów robotniczych, stając się częścią układu urbanistycznego osiedla.

Poświęcenie świątyni

9 kwietnia 1901 roku odbyło się uroczyste poświęcenie kościoła. Data ta otworzyła nowy rozdział w życiu miejscowej wspólnoty. Mieszkańcy nie musieli już korzystać wyłącznie z niewielkiej kaplicy urządzonej w jednym z budynków osiedlowych.

Kościół od początku służył przede wszystkim rodzinom związanym z pobliskimi zakładami przemysłowymi. Jego historia pozostawała więc ściśle powiązana z historią ludzi, którzy mieszkali i pracowali w tej części Gliwic.

Opieka parafii św. Bartłomieja

W 1908 roku pieczę nad świątynią objęła parafia pw. św. Bartłomieja w Gliwicach. Kościół Świętej Rodziny nie był wówczas jeszcze siedzibą samodzielnej parafii.

Duszpasterstwo prowadzono dla mieszkańców osiedla i sąsiednich terenów. Wraz ze wzrostem liczby wiernych rosło znaczenie kościoła jako lokalnego ośrodka życia religijnego.

Przekazanie kościoła władzom kościelnym

W 1918 roku Spółka Akcyjna Zakładów Huldschinsky’ego przekazała kościół wraz z otaczającym go terenem władzom kościelnym w wieczyste użytkowanie. Przekazana nieruchomość obejmowała ponad 16 arów.

Decyzja uregulowała status świątyni i terenu, na którym została wzniesiona. Kościół, zbudowany pierwotnie z inicjatywy związanej z osiedlem hutniczym, został formalnie powierzony administracji kościelnej.

Pierwszy proboszcz

W 1919 roku pierwszym proboszczem miejscowej wspólnoty został ks. Dziewior. Objęcie urzędu przez stałego duszpasterza było kolejnym etapem organizowania struktur parafialnych.

Do jego zadań należała opieka nad wiernymi oraz przygotowanie wspólnoty do funkcjonowania jako odrębna jednostka kościelna.

Utworzenie samodzielnej parafii

1 kwietnia 1924 roku przy kościele Świętej Rodziny ustanowiono samodzielną parafię. Od tej chwili wspólnota posiadała własną administrację i mogła prowadzić działalność duszpasterską niezależnie od parafii św. Bartłomieja.

Fotografia grupowa parafian wykonana około 1930 roku pokazuje wspólnotę z pierwszego okresu jej samodzielnego funkcjonowania. Zdjęcie dokumentuje ludzi związanych z kościołem zaledwie kilka lat po formalnym utworzeniu parafii.

Konsekracja kościoła

W 1935 roku kościół został konsekrowany przez arcybiskupa wrocławskiego, kardynała Adolfa Bertrama.

Konsekracja odbyła się 34 lata po poświęceniu świątyni i 11 lat po ustanowieniu samodzielnej parafii. Dopełniła proces rozpoczęty pod koniec XIX wieku przez siostry Boromeuszki i mieszkańców osiedla hutniczego.

Misjonarze Świętej Rodziny w Gliwicach

W 1946 roku opiekę nad parafią objęło Zgromadzenie Misjonarzy Świętej Rodziny. Nastąpiło to w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej, kiedy zmieniały się granice, administracja oraz struktura ludności Gliwic.

Misjonarze rozpoczęli posługę w parafii, której wezwanie było bezpośrednio związane z duchowością zgromadzenia. Od tego czasu uczestniczą w duszpasterstwie oraz kolejnych etapach rozwoju miejscowej wspólnoty.

Kalendarium historii parafii

1892–1894 Budowa osiedla hutniczego Oskara Huldschinsky’ego. Dwa domy zostają przekazane siostrom Boromeuszkom, które urządzają w nich przedszkole i kaplicę.

1898 Siostry Boromeuszki występują z prośbą o ufundowanie i budowę kościoła.

1900–1901 Budowa kościoła według projektu profesora Oertzena. Świątynia powstaje na planie krzyża greckiego.

9 kwietnia 1901 Poświęcenie kościoła.

1908 Opiekę nad świątynią obejmuje parafia pw. św. Bartłomieja w Gliwicach.

1918 Spółka Akcyjna Zakładów Huldschinsky’ego przekazuje kościół i ponad 16 arów terenu władzom kościelnym w wieczyste użytkowanie.

1919 Pierwszym proboszczem zostaje ks. Dziewior.

1 kwietnia 1924 Ustanowienie samodzielnej parafii pw. Świętej Rodziny.

1935 Konsekracja kościoła przez arcybiskupa wrocławskiego, kardynała Adolfa Bertrama.

1946 Opiekę nad parafią obejmuje Zgromadzenie Misjonarzy Świętej Rodziny.